February 05, 2010

Cuộc tranh luận Thuế bắt đầu

ĐỖ QUÝ TOÀN/Việt Tribune

Hàng năm cứ vào tháng Hai, cả nước Mỹ chờ coi ông tổng thống sắp tăng thuế hay giảm thuế cho ai. Dự thảo ngân sách là biện pháp mạnh và cụ thể nhất mà một vị tổng thống nước Mỹ có thể ảnh hưởng đến việc trị quốc; nhưng quyền tối hậu quyết định việc chi tiêu vẫn nằm trong tay quốc hội. Cho nên cứ đến khoảng thời gian đầu năm này, cuộc tranh luận về Thuế lại bắt đầu. Đặc biệt là khi chính phủ nằm trong tay một vị tổng thống tương đối còn mới, và lại đúng vào một năm bầu cử quốc hội, nhà chính trị nào cũng muốn chứng tỏ mình sáng súôt nhất trong việc trị quốc an dân!

Những ai sẽ bị tăng thuế?

Dự thảo ngân sách tài khoá 2010 – 2011 mà Tổng thống Barack Obama đưa ra đầu tuần này nổi bật về hai điểm. Thứ nhất là ông Obama phải quyết định có triển hạn những đạo luật cắt thuế của vị tiền nhiệm là Tổng thống Georges W. Bush hay không. Thứ hai là phải làm sao đối phó với tình trạng ngân sách khiếm hụt ngày càng nặng nề khiến chính phủ Mỹ vay nợ quá nhiều.

Đến cuối năm nay, những đạo luật của Tổng thống Bush ký năm 2001 và 2003 sẽ hết hiệu lực. Ông Obama sẽ giữ lại một số điều khoản giảm thuế cho người trung lưu và nghèo, còn để cho những người lợi tức cao phải đóng thuế cao như trước năm 2001. Ông Bush đã cắt các suất thuế cao nhất, từ 39.6% xuống 35%, và từ 36% xuống 33%.
Nay những người có lợi tức từ 200,000 đô la một năm trở lên, hoặc 250,000 nếu vợ chồng khai thuế chung, sẽ phải đóng thuế cao như thời Tổng thống Clinton. Thuế đánh trên lợi tức đầu tư (capital gains) và cổ tức (tiền lời chia cho cổ phần, dividends) đã được ông Bush giảm từ 20% xuống 15%, nay sẽ trở lại tỷ lệ cũ. Trên nguyên tắc Chính phủ Obama không cần phải đưa ra các đề nghị này, chỉ cần “không nói gì hết” thì những mục cắt giảm thuế thời Tổng thống Bush cũng tự động hết hiệu lực, theo đạo luật ban hành năm 2001. Các khoản tăng thuế của ngân sách Obama sẽ tăng thu cho ngân sách chính phủ liên bang 969 tỷ đô la trong 10 năm tới. Trong đó, những người lợi tức cao nhất nước, tăng thuế từ 35% lên 39.6% hoặc lợi tức cao hạng nhì tăng từ 33% lên 36%, sẽ góp thêm cho chính phủ Mỹ 364 tỷ mỹ kim nữa.

Ông Obama cũng giảm bớt những ưu đãi thuế khoá cho những người lợi tức cao khi họ khai để được trừ thuế về những khoản như tiền lời trả cho các món nợ vay mua nhà, hoặc tiền quyên góp tặng các hội thiện. Theo luật hiện hành, những người giầu nhất nước đóng góp một đồng có thể được trừ bớt 39.6 xu thuế, là suất thuế mà họ sẽ đóng. Chính phủ Obama sẽ chỉ cho họ trừ bớt 28 xu mà thôi. Riêng khoản hạn chế các món miễn thuế sẽ thu vào cho nhà nước Mỹ thêm 291 tỷ trong thập niên tới. Có hai nhóm áp lực sẽ chống đối dự án này, là các hội từ thiện và các nhà địa ốc, vì họ sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp. Năm ngoái, chính phủ Obama đã đề nghị những điều tương tự nhưng khi ra trước quốc hội thì bị bác bỏ.

Một nhóm những người bị Thuế Obama nhắm vào nữa là các nhà bỏ vốn và quản lý quỹ đầu tư. Trước đây lợi tức của họ được coi như lợi tức đầu tư, đánh thuế 15% hoặc 20% theo suất thuế mới. Nay họ sẽ phải đóng thuế giống như lương bổng và lợi tức bình thường, sẽ lên tới 39.6% hoặc 35%. Một món thuế đã được quốc hội giảm trước đây là thuế đánh trên di sản, nay sẽ bị đánh thuế như cũ – chỉ những di sản từ 3.5 triệu đô la trở xuống mới được miễn. Kéo suất thuế đánh trên lợi tức đầu tư và cổ tức lên bằng suất thế cũ sẽ tăng thu cho chính phủ Mỹ thêm 105 tỷ trong 10 năm.

Bên cạnh lợi tức cá nhân, ngân sách Obama cũng thay đổi thuế đánh trên các công ty. Ông Obama đề nghị tăng thuế các đại công ty Mỹ hoạt động quốc tế, các công ty dầu, khí, than đá, và các ngân hàng. Tổng số tiền thu thêm trong 10 năm sẽ lên tới 468 tỷ đô la. Năm ngoái, một đề nghị đã được đưa ra tăng thuế trên lợi tức mà các công ty Mỹ kiếm được ở nước ngoài, với dự tính sẽ tăng thu thêm 210 tỷ đô la nhưng không được quốc hội chấp thuận. Năm nay chính phủ Mỹ lại đề nghị, với con số tăng ít hơn, chỉ thu về 122 tỷ, nhưng sẽ bị các đại công ty phản đối đến cùng, qua các đại biểu quốc hội. Các ngân hàng Mỹ đã biết họ sẽ phải đóng thuế nhiều hơn, dự trù sẽ thâu vào cho công quỹ 90 tỷ mỹ kim.

Những ai sẽ không bị tăng thuế?

Tổng thống Obama sẽ kéo dài hiệu lực những khoản giảm thuế thời Tổng thống Bush cho những người nghèo và trung lưu. Những ai lợi tức dưới 200,000 đô la một năm (hoặc 250,000 cho hai vợ chồng) sẽ được hưởng suất thuế thời ông Bush chứ không bị đưa về suất thuế cũ cao hơn. Ông cũng gia hạn việc giảm thuế 400 đô la khi đóng góp vào quỹ an sinh xã hội, cho mỗi người với mức lợi tức thấp như trên, như quốc hội đã chấp thuận chỉ cho năm nay, được kéo dài tới năm 2012 mới hết hạn. Những biện pháp giúp người lợi tức thấp đang được thi hành tạm thời cũng được gia hạn, như tăng tiền trừ thuế nếu nuôi con chưa trưởng thành (child care tax credit) và tiền góp phần của chính phủ vào quỹ tiết kiệm.

Nhiều người với lợi tức cao nhưng sẽ được bớt thuế vì đề nghị của chính phủ Obama mở rộng phạm vi của những lợi tức chỉ đóng 28% thuế lên cao hơn. Nhật báo Wall Street tính ra một gia đình kiếm tới 350,000 mỹ kim một năm cũng không bị tăng thuế mà còn có thể giảm được 6,500 đô la thuế mỗi năm, nhờ đề nghị thay đổi loại “Thuế Tối Thiểu” (Alternative Minimum Tax, AMT). Đó là loại thuế bắt buộc cho những người có lợi tức khá cao nhưng biết cách khai các khoản để được miễn trừ. Luật mới sẽ nới rộng mức lợi tức mà những người đó bắt đầu phải đóng thuế, do đó họ vẫn sử dụng được các khoản miễn trừ theo luật. Trước đây điều này đã được quốc hội cho phép tạm thời, nay ngân sách Obama đề nghị sẽ giữ luật đó vĩnh viễn. Nhiều người được công ty chủ nhân cung cấp các máy móc như điện thoại di động thường phải đóng thuế vì chính phủ coi đó là một thứ lương bổng trá hình, nay ngân sách mới sẽ miễn cho khoản thuế này.

Những khoản giảm thuế hoặc không tăng thuế trong đề nghị của chính phủ Obama sẽ khiến cho ngân sách không thâu được hơn 2,600 tỷ mỹ kim!

Vẫn thâm thủng
và càng thêm nợ nần

Mối lo của cả nước Mỹ là ngân sách thiếu hụt. Chính phủ sẽ phải tiếp tục các khoản chi để kích thích kinh tế hồi phục, và tăng chiến phí cho mặt trận Afghanistan. Chương trình tạo công việc làm của chính phủ Obama sẽ tốn 284 tỷ đô la trong 10 năm. Chi phí chiến tranh năm 2011 sẽ lên tới 160 tỷ, sau khi chính phủ đã xin thêm 33 tỷ cho tài khoá năm nay. Tài khoá chính phủ Mỹ bắt đầu vào tháng Chín mỗi năm. Ngân sách Bộ Quốc Phòng Mỹ sẽ xin quốc hội là 708 tỷ cho năm 2011, tăng 2% so với năm 2010.

Bộ Quốc Phòng chiếm phần lớn nhất trong ngân sách mới. Trước năm 2001, ngân sách Bộ Quốc Phòng chỉ có hơn 300 tỷ. Đứng thứ nhì là Bộ Y Tế với 83.5 tỷ, Bộ Giao Thông Vận Tải sẽ chi 77.6 tỷ. Những bộ được tăng chi nhiều nhất là Bộ Cựu Chiến Binh, Bộ Năng Lượng (tăng trên 7%) rồi đến Giáo Dục và Ngoại giao (tăng hơn 6%). Nhiều bộ bị giảm ngân sách như Bộ Thương Mại (bớt 36%, chỉ còn 9 tỷ), Tư Pháp (mất 13%, còn 24 tỷ), và cả Bộ Gia Cư và Phát triển Đô thị (Housing and Urban Developement) bị cắt 4.6% còn 41 tỷ.

Mặc dù ngân sách mới cố tăng thu và giảm chi nhưng số khiếm hụt vẫn dự trù lên tới 1,600 tỷ mỹ kim trong năm tới. Nếu ngân sách được thi hành thì đến năm 2014 số thâm thủng sẽ giảm xuống còn hơn 700 tỷ. Nhưng sau đó con số khiếm hụt lại tăng lên, một phần vì số người Mỹ về hưu sẽ đông hơn.

Với số khiếm hụt gia nặng nề hơn, số nợ của chính phủ Mỹ cũng sẽ tăng, từ 7,500 tỷ mỹ kim hiện nay (bằng 53% tổng sản lượng nội địa, GDP) lên tới 18,600 tỷ vào năm 2020, bằng 77% GDP lúc đó. Hiện nay một nửa số nợ của chính phủ Mỹ là do người ngoại quốc cho vay, trong đó ngân hàng trung ương Trung Quốc đóng góp rất nhiều. Nhiều nhà kinh tế đã báo động rằng khi số nợ của quốc gia lên tới 80% GDP thì sẽ lo lãi suất lên rất cao và đồng đô la Mỹ sẽ mất giá.

Tổng thống Obama đang đề nghị quốc hội lập một uỷ ban lưỡng đảng để cùng nghiên cứu việc giảm bớt khiếm hụt ngân sách, với mục tiêu sẽ chi và thu cân bằng vào năm 2015, không kể các món tiền lãi phải trả cho công trái. Hy vọng là sau cuộc bầu cử cuối năm nay hai đảng sẽ thảo luận nghiêm chỉnh đối phó với vấn đề này; còn bây giờ thì ai cũng lo tranh luận để kiếm phiếu hơn là lo thoả hiệp với nhau! [ĐQT]