December 28, 2007

Vũ Hồng Thịnh và Chiều Nhạc Thính Phòng “Thạch Cầm”

Trươnggia Vy

LTS: Chiều Chủ Nhật ngày 6 tháng Giêng tới, sẽ là thời điểm diễn ra Chiều Nhạc Thính Phòng “Thạch Cầm”. Nhận thấy đây là một chương trình Âm nhạc mang nhiều nét rất đặc biệt, chúng tôi có bài phỏng vấn Nhạc sĩ Vũ Hồng Thịnh, người thực hiện chính của chương trình này nhằm mang đến quý độc giả thêm một số thông tin về chương trình cũng như về những người thực hiện.

Trươnggia Vy: Tại sao anh thực hiện Chiều Nhạc Thính Phòng “Thạch Cầm”, thưa nhạc sĩ Vũ Hồng Thịnh?

Vũ Hồng Thịnh: Thưa chị, cách đây khoảng hai năm, trong một số lần đi trình diễn và nói chuyện âm nhạc cho cộng đồng, tôi có hứa là sẽ cố gắng đem bộ Đàn Đá từ Việt Nam qua. Rồi một năm sau, khi mang được bộ Đàn Đá qua rồi thì đi đâu mọi người cũng hỏi “Đàn Đá qua chưa? Qua rồi sao không thấy ra mắt?...” Thành ra tôi như mang một món nợ với cộng đồng mà vì thương quý tôi, mọi người cứ nhắc hoài. Ngoài Đàn Đá thì nhiều nhạc khí dân tộc khác cũng như nhiều thể loại âm nhạc dân gian và truyền thống Việt Nam mà tôi luôn muốn giới thiệu và truyền bá cũng hối thúc tôi trong công việc này. Bên cạnh đó không thể không nhắc đến sự nhiệt tình ủng hộ, khích lệ của một số thân hữu như công ty First Tax Service, nhà hàng Bleu Ginger, tuần báo Việt Tribune đã giúp tôi thực hiện.

TGV: Như vậy thì ngoài Đàn Đá – có thể xem như cái đinh của chương trình – còn có những gì hấp dẫn khác trong show diễn này?

VHT: Ngoài việc ra mắt Đàn Đá, chương trình còn có hàng chục thứ nhạc khí truyền thống khác của Việt Nam như Cồng Chiêng, Đàn Bầu, Đàn Nguyệt, Đàn Đáy, Đàn Nhị, Đàn Tam, Đàn Tứ và một số nhạc cụ gõ dân tộc được trình diễn bởi tôi và Nghệ sĩ Phạm Đức Thành từ Trung tâm Thúy Nga Paris. Ngoài ra chương trình còn có các thể loại Ca Trù (miền Bắc), ca Huế (miền Trung), và ca Tài tử (miền Nam) với các nghệ sĩ Thu Hà, Quốc Chính, Nguyệt Thanh. Đặc biệt sự góp mặt của ca sĩ Ý Lan sẽ cùng với ca sĩ Đồng Thảo và ban nhạc The New Land đảm trách phần ca khúc Việt trong đêm diễn này. Và cũng xin đừng quên phần ẩm thực xuất sắc của nhà hàng Bleu Ginger, đó cũng là một yếu tố góp phần làm cho Chiều Nhạc Thính Phòng “Thạch Cầm” thêm ấm cúng và giúp người thưởng thức thoải mái hơn.

TGV: Thưa nhạc sĩ Vũ Hồng Thịnh, nghe như vậy thì thấy đây có vẻ là một chương trình tổng hợp nhiều thể loại âm nhạc từ truyền thống đến hiện đại. Nhạc sĩ có thể giải thích tại sao lại lấy tên cho chương trình là Chiều Nhạc Thính Phòng “Thạch Cầm”? Ý chúng tôi muốn nhấn mạnh về hai chữ thính phòng mà những người thực hiện đã dùng cho chương trình này.

VHT: Thưa chị, trước hết xin nói về danh từ Thạch Cầm. Thạch Cầm là Đàn Đá. Thạch là đá, cầm là đàn. Cũng như chữ Lithophone để chỉ Đàn Đá có xuất xứ từ gốc Hy Lạp (lithes = đá; phone = âm thanh). Tiếp theo là hai chữ thính phòng mà chị nhấn mạnh trong câu hỏi. Một cách nôm na, thính phòng là loại hình (ca) nhạc nghe trong các khán phòng. Mà đã là nghe trong phòng thì thứ nhất, số lượng khán thính giả sẽ không lớn lắm; thứ hai, biên chế cho ban nhạc, nhóm nhạc cũng phải gọn nhẹ không ồn ào, cồng kềnh; và thứ ba, là thể loại âm nhạc được trình tấu phải là loại âm nhạc có tuyển chọn, phù hợp với không gian và đối tượng thưởng thức. Ở phương Tây, nhạc thính phòng xuất hiện từ thời kỳ Baroque (khoảng từ 1600 đến 1760). Mới đầu chỉ thuần túy là nhạc (không lời) gồm các độc tấu, song tấu, tam tấu, tứ tấu hoặc ngũ tấu mà nhiều nhất và được ưa chuộng nhất là các tứ tấu đàn dây. Ban nhạc thường không quá 7, 8 nhạc khí và được trình diễn trong phòng khách các gia đình quyền quý. Về sau, đến thời kỳ Classical (Cổ điển) và nhất là thời kỳ Romantic (Lãng mạn) thì các ca khúc được đưa vào các chương trình nhạc thính phòng. Các ca khúc nổi tiếng của Schubert, Mendelssohn, Schumann và sau này như Debussy đều thuộc dạng các ca khúc nghệ thuật (art songs), âm nhạc và ca từ đều cao siêu rất kén chọn người trình diễn cũng như khách thưởng ngoạn.

Nhìn lại âm nhạc truyền thống Việt Nam, chúng ta sẽ thấy thực ra VN có nhạc thính phòng trước phương Tây rất xa. Nếu chỉ lấy cái mốc lịch sử là thời Lý cho thể loại Ca Trù thì chúng ta đã có thính phòng cả ngàn năm rồi. Ca Trù hội đủ mọi yếu tố, mọi tiêu chuẩn của nhạc thính phòng: nghe trong các khán phòng nhỏ, ban nhạc và ca sĩ đều có biên chế gọn nhẹ (3 người), âm nhạc và đặc biệt ca từ đều rất cao siêu, kén chọn người thưởng ngoạn. Tương tự như vậy thì Ca Huế (hay ca nhạc Huế, hay cụ thể hơn Ca Nhạc Thính Phòng Huế) như tên gọi của nó cũng cho thấy rõ ràng đây là thể loại nhạc thính phòng rồi. Và rồi Đờn ca Tài tử, tiền thân của Sân khấu Cải lương , là gì nếu không phải là một thứ thính phòng Việt Nam? Những nhạc sĩ, người làm âm nhạc được đào tạo theo phương Tây thường hay có cách nhìn, suy nghĩ của một người phương Tây khi nhìn về âm nhạc Việt Nam. Họ hay gọt cái chân Việt cho vừa đôi giầy Tây của họ, tức là làm cái công việc ngược đời “gọt chân cho vừa giầy” mà không nghĩ rằng trong văn hóa nói chung và âm nhạc nói riêng, Tây có giầy tây, ta có giầy ta, chưa chắc là giầy nào có trước.

Cũng như có một chuyện vui trong âm nhạc. Khoảng những năm 80, khi phong trào hát liên khúc (hát một hơi dăm bảy bài, mỗi bài dăm ba câu, bài nọ xọ bài kia) được các trung tâm băng đĩa và các sân khấu ca nhạc tung ra, người ta cứ tưởng đó là sáng tạo, là thành tựu của thế hệ hậu sinh cuối thế kỷ 20 mà không biết rằng tiền nhân Việt Nam của chúng ta đã làm cả trăm năm rồi. Những “Thập thủ Liên hoàn”, những “Liên khúc 3 bài Nam”… đã có từ hàng thế kỷ trước! “Xưa rồi Diễm ơi!”.

Trở lại với chương trình Chiều Nhạc Thính Phòng “Thạch Cầm”, chúng tôi có trình diễn những độc tấu, song tấu, hòa tấu với biên chế dàn nhạc nhỏ gọn, có Ca Trù, Ca Huế, Đờn ca Tài tử, có Ý Lan, Đồng Thảo với những ca khúc nghệ thuật, có khung cảnh ấm cúng và thân mật của Bleu Ginger thì gọi thính phòng, theo thiển ý chúng tôi là rất thỏa đáng và chính xác.

Cũng xin nói thêm, đôi khi người ta cũng hay lạm dụng từ nhữ như kiểu ngôn ngữ Việt Nam (trong nước) hiện nay, như siêu xe, siêu máy bay, thiết kế một bữa ăn hoành tráng… Trình diễn ở nhà hát 2-3 ngàn người nghe, chương trình có cả Rock, Rap, Tấu hài mà cũng … thính phòng.

TGV: Nhạc sĩ Vũ Hồng Thịnh có thể cho độc giả của Việt Tribune biết đôi nét về anh không?

VHT: Tôi sinh ra trong một gia đình yêu chuộng văn chương, nghệ thuật nhưng không có ai đi vào con đường âm nhạc chuyên nghiệp như tôi. Biết đàn Guitare và Banjo từ lúc 6-7 tuổi, nhưng mãi sau khi tốt nghiệp phổ thông trung học, tôi mới đi vào nhạc viện và học một mạch 9 năm. Sau khi tốt nghiệp Đại học Âm nhạc chuyên ngành nghiên cứu lý luận, tôi lại vừa đi làm vừa học tiếp 3 năm cao học. Tôi may mắn được thụ giáo với các giáo sư âm nhạc nổi tiếng như Nguyễn Xuân Khoát, Lê Thương, Nguyễn Văn Thương, Lưu Hữu Phước, Trần Văn Khê, Tô Vũ… và trực tiếp học một số nhạc khí với các nhạc sư lừng danh như Vũ Tuấn Đức, Nguyễn Thành Vinh (Năm Vinh), Nguyễn Hữu Ba, Mười Đờn, Văn Vỹ, Nguyễn Gia Cẩm…

Công việc chính của tôi sau khi tốt nghiệp là nghiên cứu âm nhạc (học tập và làm việc ở Viện Nghiên cứu Âm nhạc Vìệt Nam từ 1978 – 1997), bên cạnh đó là giảng dạy (làm chủ nhiệm Khoa Nghệ thuật của trường Sư phạm MGTƯ 3 ở Sài Gòn trong các năm 1997 – 1999) và sáng tác, trình diễn âm nhạc. Ngoài Piano, Guitare và Banjo, Mandoline là mấy thứ nhạc khí phương Tây mà Nhạc viện bắt buộc và tự học, tôi có thể trình diễn nhiều thứ đàn dân tộc như Nguyệt, Bầu, Tam, Tứ, Sến, Đáy, kèn Dăm, Đàn Đá…

TGV: Anh có thể kể tên một số công trình nghiên cứu và những sáng tác âm nhạc mà anh đã thực hiện?
VHT: Thưa chị, về các công trình nghiên cứu âm nhạc, tôi có thể kể luận án tốt nghiệp về cây đàn Nguyệt, sách nghiên cứu “Một số vấn đề về thang âm, điệu khúc các dân tộc miền Nam Việt Nam” (chung với nhiều tác giả); sách nghiên cứu “Nghệ thuật Cồng Chiêng của dân tộc X’tiêng”; sách nghiên cứu “Nhạc Lễ và Ca nhạc Tài tử ở Bình Dương”; phim tài liệu nghệ thuật “Viên ngọc quý của núi rừng”… Về những sáng tác âm nhạc, có thể kể đến “Kể chuyện Thánh Gióng” (sáng tác khí nhạc cho Đàn Nguyệt); “Bình minh trên Cao Nguyên” (sáng tác khí nhạc cho Đàn Đá và dàn nhạc), một số ca khúc và âm nhạc cho múa.

TGV: Là ngưòi làm âm nhạc chuyên nghiệp và đặc biệt lại gắn bó với âm nhạc dân gian truyền thống hơn 30 năm nay, anh có suy nghĩ và ước muốn gì cho ngành âm nhạc dân tộc?

VHT: Nói đến âm nhạc dân tộc thì ai cũng đều hiểu rằng đó là vốn văn hóa đáng trân quý, đáng duy trì và phát triển. Nhưng từ nói đến làm là cả một khoảng cách. Bạn bè tôi làm âm nhạc ở Việt Nam cũng luôn than vãn cái cảnh “bèo dạt mây trôi” của nghề nghiệp họ. Tôi còn nhớ cảnh ngày xưa đi học ở nhạc viện, mấy anh bạn bỏ đàn Nhị vào hộp đàn Violin cho đỡ quê, đỡ mắc cỡ. Thái độ thiếu tự tôn đã ăn sâu, bám rễ đến mức nhiều khi người ta nhìn Đàn Bầu, Đàn Cò với con mắt thương hại, hay chiếu cố. Trong các chương trình âm nhạc, thường các nhạc khí dân tộc chỉ xuất hiện cho có màu, đệm cho dăm ba bài hát cũng chỉ để có màu dân tộc. Trong khi nhiều anh chị em nghệ sĩ tài năng bị để uổng phí vì họ được đào tạo ra đâu phải chỉ đàn mấy câu nhạc lót, đệm như vậy.

Âm nhạc của nhân loại nói chung và của Việt Nam nói riêng đâu phải chỉ có ca khúc. Còn rất nhiều các thể loại âm nhạc khác, trong đó có các thể loại của âm nhạc dân gian và truyền thống Việt Nam rất đáng để chúng ta trân quý và tìm hiểu, học hỏi.

TGV: Trở về với Chiều Nhạc Thính Phòng “Thạch Cầm”, nhạc sĩ có muốn gửi gắm điều gì đến khán thính giả?
VHT: Thưa chị, như Thịnh đã trình bày ở câu hỏi đầu tiên của buổi phỏng vấn, ban tổ chức và tôi thực hiện chương trình “Thạch Cầm” không ngoài mục đích truyền bá văn hóa và thuần túy nghệ thuật. Ước muốn của tôi là đưa những nét đặc sắc của văn hóa âm nhạc Việt Nam đến với cộng đồng hải ngoại cũng như các cộng đồng sắc dân khác. Chúng tôi không dám mơ tới kinh doanh mà hoàn toàn chỉ trên tinh thần phục vụ, thậm chí “chấp nhận thương đau” nếu lỗ lã. Vũ Hồng Thịnh chỉ kính mong quý bà con, bạn bè ủng hộ với ý nghĩa bảo tồn và truyền bá những vốn quý của văn hóa Việt trên quê hương thứ hai của chúng ta.

TGV: Cám ơn nhạc sĩ Vũ Hồng Thịnh và xin chúc chương trình Chiều Nhạc Thính Phòng “Thạch Cầm” thành công.
VHT: Cám ơn chị Trương Gia Vy, cám ơn quý độc giả của Việt Tribune và kính chúc mọi người, mọi nhà một năm mới đầy tốt lành.