Bàn tay phụ nữ
Người Việt định cư tại Hoa Kỳ đã trên 1 phần 3 thế kỷ. Con số một triệu và 500 ngàn dân tỵ nạn Việt Nam tại Mỹ đã có phân nửa là nữ giới. Như vậy đã có cả trăm ngàn bàn tay phụ nữ góp phần xây dựng cộng đồng.
Những người vợ lính trong chiến tranh, người vợ tù tập trung cải tạo sau chiến tranh và những người vợ xây dựng lại cuộc sống gia đình trên đất mới. Những người phụ nữ Việt Nam.
Nhà thơ Hồ Dzếnh đã viết lời tha thiết:
“Cô gái Việt Nam ơi.
Ngọn gió thời gian đã đổi rồi.
Thế hệ huy hoàng không đủ xóa
Nghìn năm vằng vặc ánh trăng soi”
và 1 đoạn khác...
“Cô gái Việt Nam ơi
Nếu chữ hy sinh có ở đời.
Tôi muốn nạm vàng muôn khổ cực
Cho lòng cô gái Việt Nam tươi.”
Thêm một câu thơ nữa mà tôi không còn nhớ ai là tác giả:
“Phấn son tô điểm sơn hà,
làm cho tỏ mặt đàn bà nước Nam.”
Bây giờ, tôi muốn nói đến những người phụ nữ đem phấn son tô điểm cộng đồng. Trên mọi lãnh vực, trên mọi hoàn cảnh, có thể rất nhiều.Những người đàn bà đóng tầu vượt biển. Những người vợ nuôi chồng, nuôi con, xây dựng gia đình trên đất mới. Nữ giới trở thành chiến binh trong quân ngũ, trong chính trường, trong thương trường, trong chính quyền trong vai trò thừa hành và cả trong lãnh vực chỉ huy. Chúng ta cũng có những nhà văn trẻ, các bác sĩ, các tiến sĩ mang dòng họ Nguyễn Lê Trần Vũ…Những hội đoàn thiện nguyện do nữ giới thành lập. Nhưng công việc lập hội bảo toàn văn hóa và lịch sử người Mỹ gốc Việt thì quả thực là hiếm có.
Vietnamese American Heritage Foundation. (VAHF)
Năm 2004 nhân danh công việc bảo tồn văn hóa và lịch sử di dân gốc Việt, hội VAHF ra đời tại Austin Texas do những phụ nữ Việt Nam. Dù đã có được một danh hiệu lớn lao, nhưng làm được chuyện gì mới là điều quan trọng. Duyệt lại con đường đi và công tác hoàn tất suốt 8 năm qua, cá nhân tôi hết sức khâm phục và tán thưởng. Hội đã thu nhận soạn thảo sắp xếp và đưa di sản của cộng đồng vào 4 trường đại học tại California và Texas. Hiện nay Hội đang đi vào giai đoạn cuối của 3 bộ sưu tầm quan trọng. Tổng hợp tài liệu về cuộc di tản 1975. Hệ thống hóa hồ sơ của hội gia đình tù nhân chính trị và sau cùng là hoàn tất 500 câu chuyện kể lại của di dân Việt Nam. Công trình thứ nhất rất vất vả, nhưng cũng còn tìm được trên báo chí, Media và Internet. Công trình thứ hai rất quan trọng nhưng dù sao cũng đã có sẵn hồ sơ của hội gia đình cựu tù nhân chính trị với 25 năm đấu tranh trong gian khổ và tràn đầy nước mắt. Công trình thứ ba với nhiều công phu dự trù cần10 năm công tác. Dự án này được sự hỗ trợ của 100 trường đại học, có sự tham gia của các sinh viên gốc Việt. Phái đoàn đi qua 6 thành phố phỏng vấn di dân tỵ nạn Việt Nam từ 19 đến 70 tuổi. Sau cùng ghi lại 514 câu chuyện và đoạn chót phải thu vào phim tài liệu tựa là Viet’s Story. Tất cả di sản ghi lại sẽ dùng làm tài liệu tham khảo, giảng dạy cho các thế hệ tương lai tại các đại học Hoa kỳ đặc biệt là con em gốc Việt.
Tìm đường gai góc mà đi.
Trong cộng đồng của chúng ta, mỗi người đã tự tìm lấy con đường. Các gia đình hoạt động thương mại, cho con đi học thành tài, giúp mình, giúp gia đình và giúp đời. Có người hết lòng về công việc chung. Có người quyết tâm xây dựng cộng đồng. Các tôn giáo xây dựng nhà thờ, đền chùa. Hội đoàn họp nhau phát triển văn hóa nghệ thuật, tổ chức làm việc thiện tại Mỹ và tại Việt Nam. Các thành viên tham gia hoạt động chính trị trong giòng chính tại Hoa Kỳ. Tích cực hơn hết là các tổ chức đấu tranh bằng trí tuệ cho nhân quyền tại Việt Nam.
Nhưng sau cùng rất ít người chú trọng đến lãnh vực sưu tầm di sản lịch sử của cộng đồng người Việt tỵ nạn tại Hoa Kỳ. Tổ chức VAHF gần như là cơ quan bất vụ lợi duy nhất đã cô đơn đi trên con đường ngược dòng lịch sử. Họ gọi là chương trình dành cơ hội cho thế hệ cha anh kể lại lịch sử, để thế hệ con em gìn giữ bảo toàn. Được hỏi rằng lý do nào thúc đẩy cô Nancy Bùi, bút hiệu Triều Giang đã tìm đường gai góc mà đi. Câu trả lời đơn giản.
Hàng trăm thùng hồ sơ của hội gia đình tù chính trị từ DC đem về Texas khi chương trình HO chấm dứt. Các trại giam đóng cửa. Người tù cuối cùng đã trở về và đã qua Mỹ. Nhưng hàng ngàn hồ sơ vốn là chứng tích quí giá của lịch sử vẫn cần được sắp xếp. phân loại và bảo toàn. VAHF phải ra đời để lãnh trách nhiệm lịch sử. Cô Triều Giang, người nữ ký giả của báo Sóng Thần Sài Gòn ngày nay cũng có con học tiểu học, rồi trung học tại Hoa Kỳ. Dù Mỹ đã hy sinh 58 ngàn chiến binh tại Việt Nam nhưng tài liệu lịch sử vẫn hoàn toàn sai lạc. Ảnh hưởng của cộng sản và phản chiến vẫn còn tràn ngập trong sách vở giáo khoa từ trung học lên đến đại học. Gần gũi là vì con cháu trong nhà. Xa một chút là vì thế hệ tương lai. Nàng đã thành lập VAHF rồi tìm đường gai góc mà đi. Sinh kế thì đã có chồng nuôi. Xin hỏi thêm là những ai tiếp tay.
Trả lời ngay. Chính thức bên ngoài thì có chị Khúc Minh Thơ, chị Trùng Dương và chị Kiều Chinh. Nhưng bên trong thì biết bao nhiêu người hết lòng giúp đỡ. Tiếp theo cô chủ tịch VAHF lập tức tuôn tràn các tên tuổi: Các chị Thái Hà, Quỳnh Hoan, Diễm Hương, Nguyễn Cẩm Vân, Hoàng Lan Anh, Vũ Hoàng Dung, Tuyết Trần, Nguyễn Phúc Lan Anh, Phạm Tuyết Mai, Linh Nguyễn, Nguyễn Ý Thơ, Mỹ Ngọc, Nguyễn Thị Định, Lưu Lệ Ngọc, Nguyễn Tú. Rồi phải kể đến lão bà Cẩm Đoàn tóc trắng, các chị Trưng Vương, Gia Long, Luật Khoa, Kiến Trúc ngày xưa đến Liên hội Sinh viên VN của 119 trường Đại học. Rồi các giáo sư, các tiến sĩ tập sinh trẻ thuộc thế hệ thứ hai: Linda Ho Peche, Linda Phan, Kimberly Hoang , Giennie Nguyễn, Võ Thúy Đặng, Maderline Hsu, Linda Vo, Ann Phạm, Nguyễn Hương Loan,...Tất cả đã đóng góp tích cực vào chương trình với sự ngấm ngầm hỗ trợ không mỏi mệt của các đấng mày râu: Tiến sĩ Đặng Thiệu, Võ Thành Nhân SBTN-DC, Hùng Lâm, Đỗ Thanh Bình, Trần Ngọc Long, Phong Nguyễn, Lê Phú Nhuận, Hải Hoàng; John Hòa Nguyễn, Huỳnh Hồng Quân, Bác Sĩ Trần Văn Đúc, Lê Hồng Ân,...... Chưa kể đến một số đông đảo các vị lãnh đạo tôn giáo, và hội đoàn khắp nơi. Điểm son khác là sự hỗ trợ hết lòng của các cơ quan truyền thông VN; truyền thanh, truyền hình, báo chí, websites,...Triều Giang nghĩ rằng: Không có những sự tiếp tay quý hoá của tất cả mọi người kể trên và những âm thầm đóng góp của các ân nhân, thì chương trình không thể tiến xa như ngày hôm nay. Vì thế, nếu có nói: Đây là thành quả của công đồng người Việt tự do; già trẻ không phân biệt tôn giáo, nghề nghiệp ,..đã cùng nhau nắm tay hoàn thành chương sử của nguời Việt tị nạn để đưa vào bộ sử của Hoa Kỳ,..thì thật chính xác.
Phấn son tô điểm “cộng đồng”
Như vậy hội Bảo toàn văn hóa lịch sử VN hiện do giới trẻ tại Austin Texas góp phần xây dựng và phát triển nhưng các bước chân đầu tiên từ bao năm qua lại là các bàn tay phụ nữ Việt Nam hướng dẫn và vẫn còn tiếp tục mạnh mẽ. Những người đàn bà mà tôi xin được giới thiệu như là các bàn tay phụ nữ Việt góp phần tô điểm cho các sinh hoạt cộng đồng không những trong quá khứ, hiện tại mà còn ảnh hưởng lớn lao trong tương lai.
Họ vận động với chính giới Hoa kỳ, các trường đại học, các tổ chức sinh viên. Họ tổ chức đi qua đảo Guam là nơi đã từng đón nhận đoàn người Việt di tản đầu tiên 1975. Họ đi đến các vùng đất có trại tỵ nạn thuyền nhân Đông Nam Á trong thập niên 80 và 90 để lấy tài liệu.
Trong số các bàn tay phụ nữ bao năm qua sinh hoạt với cộng đồng, không những là những nữ lưu đi thu góp di sản lịch sử mà chính họ cũng đã là người đóng góp vào lịch sử của cộng đồng.
Bà Khúc Minh Thơ, được gọi là nàng Tô Thị không hóa đá. Hội trưởng hội gia đình cựu tù chính trị. Người đàn bà, người vợ tù đã gặp thẳng tổng thống Regan đưa vấn đề tự do cho tù tập trung cải tạo. Người phụ nữ mà trong chỗ thân tình được gọi là cọp cái xứ Sa Giang hiện nay đã về hưu với cả ngàn hồ sơ gia đình tù chính trị, nhưng vẫn còn đóng vai trò hỗ trợ cho công việc bảo tồn văn hóa và lịch sử.
Tài tử Kiều Chinh, người đã được Mỹ quốc mời tham dự vào những ngày Thuyền nhân, người được mời đọc tên tử sĩ Hoa Kỳ hy sinh tại Việt Nam và cũng là người đại diện phái đoàn di dân đón nhận các di sản từ chính quyền đảo Guam.
Kiều Chinh là tài tử điện ảnh lớn của Việt Nam và cũng là minh tinh gốc Việt tên tuổi tại Holywood, nhưng vai trò sứ giả của văn hóa và xã hội cũng góp phần quan trọng trong cuộc đời của bà.
Một phụ nữ khác, Nguyễn thị Thái, một nhà văn, nhà báo bút hiệu Trùng Dương, vốn là chủ nhiệm báo Sóng Thần với ký giả văn sĩ Chu Tử làm chủ bút vang danh một thời trước năm 1975 tại Saigon. Năm 72 Trùng Dương là người đại diện phái đoàn Sóng Thần từ Sài Gòn ra Quảng Trị trong chiến dịch tìm xác và xây mộ cho đồng bào bị chết trên đại lộ Kinh Hoàng. Hiện nay bà Trùng Dương vừa là nhà báo, vừa là cố vấn kiêm nhiếp ảnh gia cho các hoạt động của hội.
Sau cùng, người chịu trách nhiệm chính của VAHF từ khi thành lập đến nay là chị Triều Giang. Vốn là ký giả của Sóng Thần, qua Hoa Kỳ với tư cách thuyền nhân tỵ nạn. Đã làm tổng thư ký báo Ngày Nay tại Houston và sau cùng là người dành toàn bộ thời gian cho việc bảo toàn văn hóa lịch sử di dân tại Hoa Kỳ.
VAHF đến San Jose
Vào chiều Chủ nhật 8 tháng 7-2012 tổ chức Bảo toàn lịch sử và văn hóa VAHF sẽ đến San Jose tại Dynasty dưới hình thức một đêm văn nghệ gây quỹ, có triển lãm bộ sưu tập lớn nhất của hội về lịch sử người Việt tị nạn “Di sản Văn Hoá Người Việt tại Hoa Kỳ”. Cô Thái Hà là điều hợp viên và LM Đồng Minh Quang làm MC. Có thể San Jose và miền Bắc California chưa quen biết nhiều với VAHF, nhưng ý nghĩa của tổ chức thì quả thực, chúng tôi không hề ngần ngại khi giới thiệu với bà con thân hữu tại địa phương.
Đây quả thực là một chương trình hết sức khích lệ. Trong cộng đồng của chúng ta, việc công ích dù lãnh vực nào cũng có nhiều cá nhân và tổ chức tham dự. Nhưng riêng con đường của hội VAHF đưa ra, rất cụ thể thì hiện nay chẳng có mấy ai biết đến.
Vì vậy nên có thơ rằng:
Văn hóa lịch sử di dân,
trên đường đời vạn nẻo.
Thiên hạ biết bao người,
sao mỗi miền chỉ thấy có một cô.
Cô Khúc Minh Thơ, Sa Đéc,
Cô Kiều Chinh, Hà Nội.
Cô Trùng Dương, Sơn Tây
và cô Triều Giang, Bắc Ninh.
Toàn là phấn son tô điểm “cộng đồng” mà ít người biết đến.[GC-SJ]
