Một cuộc cách mạng âm thầm về năng lượng....

Trải mấy chục năm sau "Chiến tranh Việt Nam" – cuộc chiến của Hoa Kỳ tại Việt Nam – chúng ta đã đọc hoặc thậm chí viết khá nhiều về những lý do dẫn tới kết quả mà người Mỹ và nhiều người Việt cho là bi thảm.... Trong cả vạn tài liệu, dường như có một biến cố lại bị lãng quên....

Đó là "Cú Sốc Nixon".

Ngày 15 Tháng Tám năm 1971, Tổng thống Richard Nixon đơn phương quyết định thả nổi đồng Mỹ kim thay vì giàng vào giá vàng. Ông mặc nhiên xoá bỏ hệ thống tiền tệ quốc tế được quy định sau Thế chiến II mà ta quen gọi là hệ thống Bretton Woods. Lồng trong một kế hoạch cải cách - thực tế là can thiệp vào kinh tế khá tiêu biểu của cánh tả bên đảng Dân Chủ - biện pháp tiền tệ này gây chấn động toàn cầu nên mới được gọi là cú sốc – Nixon Shock.

Lý do chính yếu và ngắn hạn là nạn lạm phát.

Lý do thực tế và lâu dài là Hoa Kỳ đã căng mỏng phương tiện để phát triển và bảo vệ kinh tế thế giới lồng trong quân phí quá đắt của cuộc chiến Việt Nam và chế độ bao cấp quá tốn kém của kế hoạch Đại đồng (Great Society) do Chính quyền Lyndon Johnson và đảng Dân Chủ ban hành từ những năm 1965 trở về sau. Kết quả là lần đầu tiên trong Thế kỷ 20, Hoa Kỳ bị bội chi ngân sách và khiếm hụt ngoại thương, chi nhiều hơn thu, mua nhiều hơn bán. Nước Mỹ mắc nợ và các chủ nợ đòi thanh toán nợ nần bằng đồng Mỹ kim, nhưng tính theo giá vàng, và phải được bảo đảm bằng khối trữ kim là vàng.

Quyết định của Tổng thống Nixon thực tế là một vụ quịt nợ bằng cách phá giá đồng bạc, khi đó là một ngoại tệ dự trữ của cả thế giới.

Nếu suy từ đó thì người ta đã có thể thấy trước là nước Mỹ sẽ phải thu vén chi tiêu và chấm dứt nạn xuất huyết vì cuộc chiến Việt Nam!

Ngay sau đó, năm 1973 còn có cơn chấn động dầu hỏa vì các nước Á Rập xuất cảng phong tỏa dầu như một võ khí để gây áp lực với Hoa Kỳ sau trận chiến Yom Kippur giữa Israel với hai xứ Egypt và Syria. Khi nhìn lại trên toàn cảnh - và ra khỏi những suy luận hai chiều giữa Hoa Kỳ và Việt Nam - người ta đã phải đoán ra là miền Nam sẽ bị hy sinh.

Bốn chục năm sau - là ngày nay – chúng ta đang chứng kiến một chuyện tương tự. Nhưng với kết quả khác!

Chưa nói đến trận chiến bị định nghĩa sai là "chống khủng bố Hồi giáo toàn cầu" - với hai chiến trường A Phú Hãn và Iraq đã kéo dài quá 10 năm và bảy năm - Hoa Kỳ tốn kém quá nhiều vì cục diện Trung Đông: mỗi năm mất 50 tỷ Mỹ kim để tuần tiễu và bảo vệ Vịnh Ba Tư hầu bảo đảm nguồn cung cấp dầu khí cho nước Mỹ và các đồng minh Âu Châu.

Nhu cầu bảo vệ đó còn khiến nước Mỹ mắc kẹt vì thế liên kết với một quốc gia dân chủ là Israel cùng nhiều chế độ Á Rập Hồi giáo độc tài. Mâu thuẫn giữa lý tưởng dân chủ của một nước cộng hoà liên bang với nhu cầu kinh tế và chiến lược của một đế quốc toàn cầu khiến Hoa Kỳ khó tranh thủ được hậu thuẫn của thế giới và người dân Hồi giáo.

Vì vậy, huyền thoại Mỹ bị dân Do Thái sai khiến, hoặc tham chiến vì dầu hỏa, cứ được lưu truyền và được nhiều người tin. Những âu lo về tình hình dầu khí tại Trung Đông - với rủi ro chiến tranh bùng nổ vì Iran - đã đẩy gia dầu lên cái ngưỡng đáng lo của năm 2008, khiến giá xăng tăng vọt khi kinh tế chưa hồi phục, thất nghiệp vẫn còn cao.

Trong khi đó, thật ra hai nguồn cung cấp chủ yếu về năng lượng cho Hoa Kỳ lại nằm ở lục địa Bắc Mỹ, Canada và Mexico. Và từ bốn năm qua những ưu lo về năng lượng đã khiến người Mỹ phải đi tìm giải pháp khác.

Chúng ta có mặt nổi ở trên là tranh luận trong cuộc bầu cử tổng thống về giá xăng dầu, nguồn cung cấp năng lượng lồng trong nhu cầu bảo vệ môi sinh. Nhưng chìm sâu bên dưới là nỗ lực truy tìm các nguồn năng lượng khác - ở rất xa vùng hỏa tuyến Trung Đông. Xin tạm gọi đó là "góp nhặt cát đá... để gạn ra dầu thô và khí đốt".

Hiện nay, nước Mỹ đứng hạng thứ ba thế giới về sản lượng dầu thô, với nhật lượng là bảy triệu rưởi thùng một ngày. Tháng Sáu vừa qua, tổ hợp Exxon-Mobil thông báo là đã tìm thấy một trữ lượng mới, chừng 700 triệu thùng nằm dưới Vịnh Mexico.

Người ta còn có thể tìm ra năng lượng từ cát nhuốm than tại Canada, hoặc gạn dầu từ ven biển miền Đông và miền Tây nước Mỹ, thậm chí ngay tại các tiểu bang Montana, North Dakota hay từ Alaska, nơi có trữ lượng khoảng 30 tỷ thùng.... Khi giá dầu còn rẻ, quãng 10 Mỹ kim một thùng như mấy chục năm trước thì loại năng lượng quá đắt này không có lời. Nhưng khi quân bình giữa cung và cầu về dầu khí đang căng thẳng như ngày nay vì sự xuất hiện của các nền kinh tế khát dầu, như Trung Quốc, giá dầu sẽ khó giảm và những giải pháp tốn kém trên lục địa Bắc Mỹ bỗng thành hấp dẫn hơn.

TT Obama phát biểu về phát triển năng lượng sạch tại Nevada tháng 2, 2012. Getty Images

Thật ra, từ năm 2005 rồi, Hoa Kỳ đã ráo riết gia tăng sản lượng khí đốt dưới dạng "hóa lỏng", liquefied natural gas hay LNG. Tính trung bình thì tăng 50% trong giai đoạn 2006-2011.

Là quốc gia số một thế giới về sản lượng và mức tiêu thụ khí đốt, năm ngoái Mỹ vẫn nhập thêm gần 100 tỷ thước khối để bổ sung cho sản lượng 600 tỷ. Nhưng với những tiến bộ kỹ thuật vượt bực và một trữ lượng khổng lồ các loại nham thạch, Hoa Kỳ sẽ sản xuất khí lỏng ngày một nhiều hơn, là điều đã khởi sự, với giá ngày một rẻ hơn.

Trong vòng năm ba năm nữa Hoa Kỳ sẽ là một đại gia xuất cảng trên thế giới.

Vì khí lỏng là nguồn năng lượng chiến lược cho Âu Châu, vốn dĩ tùy thuộc vào khí đốt của Liên bang Nga nên thường hay bị bắt bí, khí lỏng của Mỹ sẽ giải vây Âu Châu là góp phần làm thay đổi cục diện Âu-Nga trong thập niên tới. Nếu kể thêm sự kiện Nhật Bản đang giã từ năng lượng hạch tâm sau vụ thiên tai 3-11 vào ngày 11 Tháng Ba năm ngoái, nhu cầu điện năng từ khí lỏng của Nhật càng khiến doanh nghiệp Hoa Kỳ chú ý đến tiềm năng khí đốt của Hoa Kỳ.

Hoa Kỳ có cải tiến về kỹ thuật để nôm na là gạn cát ra dầu thô và khí đốt. Khi sản lượng khí đốt tăng đều từ năm năm nay, giá khí đốt giảm dần và hết là một động lực kích thích đầu tư và sản xuất. Nhưng bây giờ tình hình đang đổi khác trên thế giới nên ảnh hưởng ngược vào tính toán đầu tư của doanh nghiệp Mỹ.

Trên toàn cảnh đó, bây giờ mình xét đến những trở ngại. Hoa Kỳ có thể sản xuất thêm khí đốt ở dạng lỏng và sau này bán ra ngoài, nhưng chỉ bán cho những nước có khả năng chế biến từ dạng lỏng qua dạng khí và thổi qua một mạng lưới dẫn khí. Tức là khách hàng cũng phải là một xứ công nghiệp tiên tiến, thí dụ như Âu Châu hay Nhật Bản, Nam Hàn hoặc thậm chí Ấn Độ hay Trung Quốc là hai nước còn đi sau.

Doanh giới quốc tế thì đã nhìn ra chuỗi tương quan đó nên khởi sự đầu tư khá mạnh vào thị trường khí đốt của Mỹ. Nhưng khi gạn cát ra dầu và khí đốt, người ta có vấn đề ô nhiễm môi sinh và sức ép rất mạnh của các tổ chức bảo vệ môi trường, đó là một đề mục đang gây tranh luận tại Hoa Kỳ trong vụ bầu cử năm nay.

Bây giờ, nếu xét thêm các yếu tố thuộc về chiến lược của Nhật Bản, Âu Châu và Nga hay Nam Hàn, Ấn Độ và Trung Quốc, trong bài toán khí đốt thì ta có thể suy đoán ra nhiều vấn đề thời sự trước mắt và những hậu quả lâu dài về địa dư chiến lược.

Nói về Trung Quốc, hôm mùng bảy Tháng Ba, Tập đoàn Hóa-Dầu Sinopec của Bắc Kinh thông báo việc khởi công dự án khai thác trong lòng chảo Nguyên Bá Yuanba) thuộc tỉnh Tứ Xuyên, với tiềm năng 507 triệu thước khối một ngày và chỉ tiêu là 3,4 tỷ thước khối một năm vào năm 2015 này.

Trung Quốc có trữ lượng khí đốt được tính ra là lớn nhất thế giới, nhiều nhất là ở hai lòng chảo Tháp Lý Mộc (Tarim) tại Tân Cương và Nguyên Bá tại Tứ Xuyên. Ngoài ra, xứ này còn các lòng chảo – "bồn địa" – với trữ lượng rất kém, tại Chuẩn Cát Nhĩ Junggar, bên kia rặng Thiên Sơn và lòng chảo Tarim, tại Thổ Lỗ Phiên (Turpan) phía Bắc Tân Cương, tại Ngạc Nhĩ Đa Tư (Ordos) ở Nội Mông và ba lòng chảo ở miền Đông-Bắc.

Việc khai thác khí đốt cho có lợi cần một số điều kiện là trữ lượng tập trung, là tư bản và kỹ thuật, là mạng lưới dẫn khí và... rất nhiều nước.

Lãnh đạo Bắc Kinh có thể nắm một khu dự trữ ngoại tệ dồi dào, nhưng kỹ thuật hiện đại thì chưa có nên cần học hỏi, ăn cắp hoặc... ăn cướp từ các doanh nghiệp quốc tế. Với sức người, sỏi đá cũng thành... hơi. Đúng như vậy, nhất là những con người duy ý chí khi đòi gạn ra khí đốt để đạt chỉ tiêu là 6,5 tỷ thước khối vào năm 2015 rồi 80 tỷ vào năm 2020. So với sản lượng của Mỹ hiện nay là 136 tỷ thước khối một năm thì chưa đáng kể.

Đã thế, người ta chưa thể vắt đất ra nước thay trời làm mưa như khẩu hiệu của Hà Nội năm xưa.

Trung Quốc không có đủ nước cho nhu cầu tiêu dùng và tiêu tưới. Vì vậy Bắc Kinh mới quyết liệt khống chế Tây Tạng và tháp nước Hy Mã Lạp Sơn. Lấy nước đâu ra cho các dự án khí đốt vĩ đại ngẫu nhiên sao lại tập trung trong vùng phiên trấn của các dị tộc Mông, Hồi, Tạng và nằm giữa những vùng hoang vu, khô cằn và hiểm trở của lãnh thổ?Kết quả thì Trung Quốc còn mất cả chục năm và gây ra nhiều tai họa môi sinh trước khi trở thành một đại gia đáng kể trên một thị trường sau này đã có mặt Hoa Kỳ.Chúng ta sẽ còn nghe thấy các chính khách Mỹ tranh luận về những nguồn năng lượng sạch, có thể tái tạo, như quang năng, phong năng, hoặc chất cồn cất từ nông sản, v.v.... Và các nhóm bảo vệ môi sinh sẽ còn cản trở nhiều dự án gạn cát lấy dầu khí hoặc lập ống dẫn khí xuyên bang, v.v... Nhưng thực tế kinh tế và kỹ thuật đang làm thay đổi nhiều tính toán về năng lượng trong các thập niên tới. Hoa Kỳ sẽ tiến dần đến ngày tự túc, chẳng những hết lệ thuộc vào cục diện Trung Đông mà có ngày còn xuất cảng năng lượng ra ngoài.

Nỗi ưu lo thường nhật của thường dân về giá xăng dầu có góp phần tích cực cho sự chuyển hóa này mà đôi khi mình không biết. Đấy là một niềm an ủi![NXN]

Trung Quốc và các "Dị Tộc" trong vùng trái độn


Trung Quốc là quốc gia duy nhất trên thế giới mà sự sợ hãi có thể được thấy từ... mặt trăng.

Vạn Lý Trường Thành tại Trung Quốc. Getty Images

Đó là Vạn Lý Trường Thành, do nhiều đời xây dựng từ thời Chiến Quốc đến nhà Đại Minh - trải dài trên hai ngàn năm. Trung Quốc cũng là một xứ mà việc phòng thủ đã trở thành bản năng, xuất phát từ địa dư, văn hóa lẫn lịch sử.

Trên một quốc gia bát ngát tới 10 triệu cây số vuông, đa số diện tích lại là vùng trái độn quân sự vây quanh khu vực tương đối trù phú là các tỉnh duyên hải miền Tây. Theo chiều kim đồng hồ từ dưới lên thì đó là Tây Tạng, Tân Cương, Nội Mông và phân nửa đất Mãn Châu ngày xưa, nay là ba tỉnh Đông Bắc là Hắc Long Giang, Cát Lâm và Liêu Ninh.

Nếu chú ý đến tin tức kinh tế hay lương thực, chuyện chiến lược của xứ này, ta có thể nhắc đến nạn hạn hán khiến sản lượng nông phẩm của Hắc Long Giang bị hại nặng từ đầu năm. Nếu chú ý đến tin tức ngoại giao quốc tế, người ta để ý đến sự chuyển mình của Miến Điện để ra khỏi bóng rợp u ám của Trung Quốc và hội nhập với thế giới bên ngoài. Nếu chú ý đến an ninh hay tâm linh, việc chư tăng Tây Tạng tự thiêu để phản đối ách cai trị hà khắc và thực tế là tội diệt chủng lẫn thủ tiêu văn hoá cũng là biến cố ta cần tìm hiểu....
Nếu lùi lại mà nhìn trên toàn cảnh, người ta thấy rằng có cái gì đó đang làm Trung Quốc rung chuyển từ bên trong, mà không chỉ là nguy cơ suy trầm kinh tế hoặc bể bóng địa ốc.....
Bài này sẽ nói về những chỉ dấu tiên báo của một cơn địa chấn ngay trong vùng trái độn quân sự truyền thống của Trung Quốc.
Cái chữ "đồn điền" như ta dùng ngày nay xuất phát từ Trung Quốc, từ bản năng phòng thủ khi quân đội được phái đi trấn giữ các vùng biên vực xa xôi - mà Thiên triều gọi là "phiên trấn", đất của ngoại bang mà mình chiếm đóng: binh lính phải tự canh tác để nuôi hệ thống đồn bót trải rộng ở vòng ngoại vi khô cằn và hiểm trở. Lý do là bọn tứ di đáng khinh trong nền văn hoá duy chủng của tộc Hán, đã từ bên ngoài tấn công và còn vào làm chủ Hán tộc trong nhiều đợt, qua nhiều thế kỷ.... Các Thuyền Vu hay Đại Hãn của dị tộc man rợ đã đem Công chúa Trung Hoa về làm tì thiếp, hoặc Hốt Tất Liệt, Hoàng Thái Cực hay Khang Hy, Càn Long đã lên ngôi Hoàng Đế ngay tại Trung Nguyên!
Ai lên lãnh đạo Trung Quốc cũng phải trước hết làm chủ khu vực Trung Nguyên tương đối trù phú, khống chế được miền Tây hoang vu nghèo đói và kiểm soát được vùng biên vực để tránh ngoại xâm. Từ Tần Thủy Hoàng Đế đến Hán Vũ Đế hay Mao Trạch Đông, mối lo sinh tử của lãnh đạo xứ này đều dẫn đến việc bành trướng ảnh hưởng và kiểm soát được vùng trái độn quân sự ở vòng ngoài.
Vì vậy, sau khi vét đoàn dân đói rách từ miền Tây về làm chủ Trung Nguyên trong cuộc Vạn lý Trường chinh, Mao lập tức khống chế Tân Cương năm 1949, và tấn công Tây Tạng năm 1950. Việc thôn tính Tây Tạng đã hoàn tất vào Tháng Ba năm 1959, khiến vị lãnh đạo Tây Tạng là đức Đạt Lai Lạt Ma đời thứ 14 phải lưu vong qua Ấn Độ....

Sáu mươi năm sau, là ngày nay, chế độ Cộng sản Trung Quốc đang thấy đất trời rung chuyển không chỉ vì nguy cơ kinh tế hay động loạn xã hội bên trong mà còn vì những chuyển dịch âm thầm mà dữ dội của vùng trái độn ở chung quanh.

Tháng 11 năm ngoái, mới gần đây thôi, đức Đạt Lai Lạt Ma bất ngờ thăm viếng nước Cộng hoà Mông Cổ trong bốn ngày. Chính thức là để thuyết pháp cho dân Mông Cổ, sắc dân chịu ảnh hưởng rất sâu và rất cao của Phật giáo Tây Tạng - mà họ gọi là Lạt Ma giáo. Đây là lần thứ tư mà vị lãnh đạo Phật giáo Tây Tạng đặt chân vào xứ Mông Cổ, lần cuối là vào năm 2006.

Nhìn từ Bắc Kinh thì đấy là một... âm mưu mờ ám!

Vì Cộng hoà Mông Cổ nay đã là quốc gia dân chủ, thực sự, và trở thành một nguồn cám dỗ cho công dân Cộng hoà Nhân dân Trung Quốc gốc Mông Cổ trong khu vực tự trị của họ, ở Nội Mông! Tin đồn rằng hóa thân sau này của đức Đạt Lai Lạt Ma có thể là một người Tây Tạng hay Mông Cổ dĩ nhiên là làm Thiên triều đỏ thấy xanh mặt! Việc Cộng hoà Mông Cổ tăng cường hợp tác với Nhật Bản và Hoa Kỳ để khai thác tài nguyên khoáng sản trong lãnh thổ rộng lớn này càng làm Thiên triều mất ngủ.

Cái chuyện xa xôi ấy bỗng lại xảy ra cùng sự chuyển hóa của Miến Điện, xứ Myanmar trong thời sự quốc tế. Người dân Miến Điện đang tự giải phóng khỏi hai tai ách nội ngoại. Bên trong là chế độ độc tài quân phiệt và bên ngoài là sự lệ thuộc vào Trung Quốc.

Miến Điện là quốc gia rộng lớn với diện tích gấp đôi Việt Nam, nằm trong khu vực chiến lược cho an ninh Trung Quốc vì tiếp cận với Ấn Độ dương và Thái bình dương, là cửa ngõ thông thương của các tỉnh bị khóa trong lục địa như Vân Nam Quý Châu ra tới biển nóng ở bên ngoài.

Nhưng, y như Tây Tạng, Miến Điện có những liên hệ lịch sử, văn hoá và cả sắc tộc quá gần với... Ấn Độ và xưa kia nằm trong hệ thống cai trị của Đế quốc Anh, trải rộng từ rặng Indu Kush qua đến Vịnh Xiêm La. Ra khỏi chế độ độc tài quân phiệt – và sức hút của Bắc Kinh – Miến Điện sẽ có một tương lai kinh tế trù phú hơn, y như trong quá khứ, khi gia kết với thế giới văn minh bên ngoài.

Lãnh đạo Bắc Kinh phải triệt để kiểm soát Tây Tạng vì lý do nội tại của mình lẫn nỗi lo truyền thống trong tiềm thức.

Đập Tam Hiệp lớn nhất thế giới được Trung Quốc xây dựng trên sông Dương Tử, tỉnh Hồ Bắc. Getty Images

Bên dãy Hy Mã Lạp Sơn cao như đỉnh trời, Cao nguyên Tây Tạng là nơi phát tích những son sông lớn nhất Á Châu và cung cấp một lượng nước tới gần một phần ba cho Trung Quốc, một xứ mà diện tích canh tác chỉ bằng một phần ba trung bình của thế giới. Khi khống chế Tây Tạng, Bắc Kinh kiểm soát được nguồn nước cho mình, từ Dương tử lên Hoàng Hà, và cho các nước vây quanh, quan trọng nhất là sông Mekong.... Cao nguyên Tây Tạng là tháp nước vĩ đại nhất Á châu với trữ lượng khoảng 400 tỷ thước khối. Thiếu nước là Thiên triều chết cạn.

Tây Tạng thật ra có diện tích bằng cả Tây Âu và có nhiều tài nguyên khoáng sản chưa khai thác. Với cái nhìn thiển cận và vô trách nhiệm, Bắc Kinh còn dùng nơi này làm chỗ lưu giữ phế vật của kỹ nghệ hạch tâm, thành một đống rác nguyên tử. Đó là chuyện bên trong.

Với bên ngoài, Tây Tạng lại giáp giới với Ấn Độ, một xứ cừu thù lâu năm của Thiên triều đỏ. Việc Ấn Độ tiếp tục yểm trợ chính quyền lưu vong của dân Tây Tạng, nay còn mở rộng quan hệ với các nước Thái bình dương, từ Nhật Bản, Úc tới Hoa Kỳ, khiến Bắc Kinh thấy mình như bị bao vây! Nỗ lực "Nam tiến" qua các dự án chiến lược với Pakistan và Miến Điện càng khiến Ấn Độ tăng cường hợp tác với các quốc gia bán đảo hay hải đảo vây quanh Trung Quốc. Khi Miến Điện chuyển hướng, Ấn Độ sẽ tích cực yểm trợ và càng làm Thiên triều mất ngủ.

Trong khi ấy, Tân Cương vẫn chưa êm! Sắc dân Duy Ngô Nhĩ theo Hồi giáo – "Rợ Đột Quyết trong lịch sử Trung Quốc - vẫn đòi quyền độc lập và càng bị đàn áp họ càng thiên về giải pháp khủng bố, với sức yểm trợ đáng ngại của các lực lượng Hồi giáo quá khích.

Đã thế, Hoa Kỳ bỗng dưng lại quan tâm đến lưu vực sông Mekong, và yểm trợ các nước dưới hạ nguồn, từ Miến Điện, Thái Lan đến ba nước Việt, Mên Lào...

Một cách rất khách quan, Trung Quốc là trái bom nổ chậm về môi sinh với việc khống chế tháp nước Tây Tạng, xây dựng đập Tam Hiệp, điều tiết nguồn nước từ sông Dương tử lên Hoàng hà và gieo họa lũ lụt hay hạn hán cho 60 triệu dân dưới hạ nguồn Mekong.

Nhưng ngoài khía cạnh môi sinh khiến người ta cần chú ý đến Tây Tạng hay Miến Điện, an ninh mới là mối quan tâm đáng kể cho mọi quốc gia....
 
Quốc gia nào cũng có thể có tranh chấp về lãnh thổ với các lân bang. Quốc gia nào cũng có thể gặp bài toán hội nhập các sắc tộc ở bên trong. Riêng Trung Quốc thì có nhiều tranh chấp nhất, ít ra với cả chục quốc gia, từ Ấn Độ qua Nhật Bản đến các nước Đông Nam Á. Mà nội tình thì chưa hề có hội nhập sắc tộc. Chỉ có biểu trưng trên lá "Ngũ tinh Hồng kỳ" với Hán tộc giữ vị trí Bắc đẩu, vây quanh là bốn ngôi sao tượng trưng cho bốn sắc tộc thiểu số là Mông, Mãn, Hồi, Tạng. Bây giờ, cùng với Miến Điện, bốn ngôi sao ấy như đang bung khỏi lá cờ!

Chuyện đáng theo dõi là vì sao Miến Điện đang thoát ra ngoài mà Hà Nội lại chập chờn bay vào chốn đó? [NXN]

 Luân vũ tay ba giữa Hoa Kỳ, Israel và Iran...

 Cuộc chiến với Iran có xảy ra hay không? Câu trả lời mập mờ là... "còn tùy định nghĩa thế nào là một cuộc chiến!"Ra vẻ uyên bác thì có bài diễn văn của Nghị sĩ John Kerry ngày ông nhận sự vụ lệnh của đảng Dân Chủ ra tranh cử Tổng thống năm 2004: "Hoa Kỳ không bao giờ muốn chiến tranh. Mà chỉ tham chiến khi bị bắt buộc."

Thực tế thì mọi quốc gia đều có thể chọn lựa là tham chiến hay không. Và trong hiện tại, Hoa Kỳ không muốn mở thêm một cuộc chiến nữa, với Iran.Hôm mùng chín Tháng Ba, tờ Wall Street Journal có bài tham luận của ba tác giả với tựa đề là "Không Thể Để Iran Có 'Khả Năng' Hạch Tâm" – Iran Can't Be Allowed Nuclear 'Capability'.

Nếu không muốn xứ này chế tạo võ khí hạch tâm, còn nguy hiểm hơn võ khí nguyên tử, mà can gián không được, can ngăn không xong thì phải can thiệp. Và can thiệp trước khi "khả năng" biến thành thực tế. Ba tác giả này không là bình luận gia mà là Nghị sĩ. Đó là Robert Casey đảng Dân Chủ, người đã đánh bại Nghị sĩ Cộng Hoà Rick Santorum năm 2006, là Lindsey Graham bên Cộng Hoà và Joe Lieberman, diều hâu Dân Chủ nay là Độc Lập. Bài viết nhấn mạnh đến yếu tố ngăn ngừa trước khi gặp sự đã rồi, là khi Iran có võ khí tuyệt đối và trở thành mối nguy cho cả thế giới.

Nếu can gián và trừng phạt không xong thì làm sao can thiệp? Và can thiệp thế nào để "tránh một vụ xung đột quân sự"? Cho nên, ngần ấy xu hướng chính trị tả hữu có thể tranh luận, thậm chí đả kích nhau, nhưng không ai muốn nước Mỹ lại lâm chiến nữa. Tránh xung đột quân sự mà đạt kết quả là giải giới Iran về võ khí hạch tâm là một mục tiêu của Hoa Kỳ. Dù mới chỉ là một mục tiêu thôi thì cũng đã là nan giải.

Dân chúng Iran giương biểu ngữ chống Mỹ tại Teheran nhân kỷ niệm 33 năm cách mạng Hồi Giáo.

KENARE/AFP/Getty Images

Thật ra, vấn đề cũng chẳng là võ khí hạch tâm mà Iran muốn có, đang cố thực hiện sau khi đã thấy tiền lệ "không đến nỗi nào" của Bắc Hàn. Dùng võ khí hủy diệt để tống tiền thiên hạ là một cách đầu tư sáng suốt! Dù hơi liều lĩnh.

Iran muốn thành đại cường trong khu vực và với khả năng quy ước hiện nay thì đã là thế lực đáng kể, nhất là với lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, một quân đội riêng nằm ngoài quân đội. Iran còn có cánh tay nối dài đến tận Lebanon với lực lượng Hezbollah, đến Syria, một chế độ độc tài đang bị lên án, và đến Israel qua lực lượng Hamas trên Dải Gaza. Iran còn có thể sử dụng võ khí nguyên tử thật – theo kiểu tự sát – là khống chế Eo biển Hormuz và đẩy giá dầu lên mây xanh cho Tổng thống Barack Obama thất cử. Tính về rủi ro thì Chính quyền Obama không dám liều bằng các Giáo chủ Hồi giáo tại Tehran.

Nhìn về lâu dài, Chính quyền Tehran đang có cơ hội bằng vàng mà họ không để lỡ, dù có bị Tây phương phong toả kinh tế. Đó là giảm dần sự hiện diện của Hoa Kỳ trong Vịnh Ba Tư khi Mỹ đang cố tháo chạy khỏi Iraq và Afghanistan. Khoảng trống để lại, kể cả và nhất là tại Iraq, sẽ do Iran đảm nhiệm. Trong trường kỳ, với thế lực mới của một cường quốc cấp vùng, Iran sẽ tranh thủ được nhiều quyền lợi hơn về dầu khí, kể cả quyền đầu tư vào các nước Á Rập, xưa nay là vùng ảnh hưởng của Mỹ. Mà phải đạt được những mục tiêu đó nhưng không gây chiến với Mỹ!

Cho nên, đôi bên đều có điểm đồng tâm - là tránh xung đột quân sự. Thì ta đấu tranh theo kiểu khác. Vì vậy mới có chuyện định nghĩa về chiến tranh. Mà vấn đề cũng không chỉ có Hoa Kỳ và Iran.

Israel là quốc gia đã bị Iran hăm dọa tiêu diệt nên coi xứ này là mối nguy sinh tử. Là nước dân chủ duy nhất trong một khu vực nhiễu nhương bất ổn, Israel đánh giá rủi ro khác hẳn Hoa Kỳ, một đồng minh ở xa và ngổn ngang trăm chuyện nội bộ. Nhưng triệt phá hệ thống chế tạo võ khí hạch tâm của Iran là chuyện không dễ, và có thể làm một mình. Giải pháp tốt đẹp là vận dụng sức Mỹ. Kể cả vận dụng bằng dọa nạt.

Một là cho thấy mình sẽ liều lĩnh làm tới khiến Hoa Kỳ phải miễn cưỡng can thiệp, hoặc nâng áp lực với Iran lên một mức cao hơn. Hai là hâm nóng không khi để đẩy giá xăng dầu cho Tổng thống Obama thất cử hầu Mỹ sẽ có lãnh đạo cương quyết hơn. Ba là tác động ngay vào dân Mỹ gốc Do Thái để ảnh hưởng tới cuộc bầu cử tổng thống, bằng tiền ủng hộ tranh cử. Ngoài Israel, các nước Hồi giáo khác trong khu vực cũng không yên tâm với triển vọng cường quốc của Iran, thuộc sắc dân Ba Tư.

 Đó là Saudi Arabia, cường quốc của sắc dân Á Rập, đối thủ chính của Iran. Và xứ Turkey, cường quốc Hồi giáo thuộc sắc dân Thổ, đang củng cố ảnh hưởng nhân Mùa Xuân Á Rập đã văng miểng tùm lum. Nhìn trên toàn cảnh, Hoa Kỳ đang tháo chạy và chưa biết tính sao để ngăn ngừa Iran mà khỏi mắc thêm cái tội truyền thống là bỏ rơi đồng minh như Saudi Arabia, sau khi đã bỏ rơi Hosni Mubarak của Egypt.

Khi nhìn lại cục diện như vậy, người ta nên nghĩ ra một định nghĩa khác của "cuộc chiến với Iran".

Thực tế thì chúng ta đang thấy hình thái chiến tranh bóng gió, với nhiều đòn hù, từng bước thoái lui nhịp nhàng mà nghẹt thở của một bản luân vũ tay ba! Đấy là lúc chúng ta để ý đến một bản tin vào đầu Tháng Ba, do thông tấn xã Iran loan đi: một ống dẫn dầu đã nổ tan tành tại miền Đông của Saudi Arabia! Chưa thấy ai ném đá đã có kẻ thò tay tri hô, chỉ chỏ vào ngực mình. Đòn hù của Tehran. Từ bên này, Israel cũng phóng ra nhiễu âm: Khi gặp Tổng thống Barack Obama vào tuần qua, Thủ tướng Binyamin Netanyahu đã yêu cầu là cùng Mỹ vạch ra từng lằn ranh mà nếu Iran vượt qua thì Hoa Kỳ và Israel sẽ có biện pháp trả đũa, kể cả tấn công các căn cứ hạch tâm. Tin đó là do báo chí Israel loan tải do sự tiết lộ từ trong Chính quyền Netanyahu ra.

Bước luân vũ của Israel là nếu Mỹ can Iran không được thì Israel sẽ nhập trận một mình và kéo theo Hoa Kỳ vào cõi "thiên hạ đồng tử". Đòn hù của Israel hướng vào cả Hoa Kỳ lẫn Iran. Ai yếu tim thì ráng chịu.

Hoa Kỳ thì chẳng dám rút ngòi nổ lúc này, nhưng vẫn đặt súng lên bàn và nói rằng một giải pháp quân sự thật ra chẳng có lợi. Cũng qua thủ thuật tiết lộ từ Chính quyền Obama cho cái loa trung thành của mình là nhật báo The New York Times. Iran bèn lập tức phụ họa: dụng binh là lợi bất cập hại. Và thà đàm hơn đánh. Huống hồ, Iran còn có những cách chống trả khác, như phong tỏa Eo biển Hormus, rút kíp nổ tại Lebanon hay trên Dải Gaza, quậy Syria cho thêm tan tành, hoặc... cho kho dầu của Saudi nếm mùi du kích. Là mục tiêu của bản tin bất ngờ hôm mùng một Tháng Ba. Chúng ta trở lại chuyện "vừa đánh vừa đàm" giữa Hoa Kỳ và Iran.

Hoa Kỳ từ thời Chính quyền George W. Bush đã tiến hành chiến lược đó. Chính quyền Obama cũng vậy.

 Sự khác biệt là nổi tiếng cao bồi ngang ngược ông Bush nhấn mạnh đến vế đánh và quả nhiên là có vẻ đáng sợ hơn. Ông Obama thì nhấn mạnh đến vế đàm và thực tế đã nhiều lần gửi thư riêng cho Đại Giáo chủ Ali Khamenei, lãnh tụ tối cao của Iran. Chính quyền của ông cũng xác nhận rằng hai nước vẫn có đường dây tiếp xúc và liên lạc, để trực tiếp nói chuyện. Cũng vì thế, hôm mùng tám vừa qua, Khamenei dịu giọng ngợi ca Tổng thống Mỹ là đã biết nhấn mạnh đến giải pháp ngoại giao. Tháng tới, Iran sẽ đàm phán về chương trình Hạch tâm tại Turkey với Nhóm P-5+1 là năm nước trong Hội đồng Bảo an Liên hiệp quốc (Anh, Mỹ, Pháp, Nga và Tầu) cộng thêm nước Đức. Đấy là phần đàm rất du dương huê dạng để Iran giải trừ áp lực cấm vận và Obama giảm nhiệt dầu thô khi đang tái tranh cử.

Chỉ căn cứ trên những sự thể này, ai cũng có thế đoán rằng chiến tranh rất khó xảy ra. Nhưng, "cư an tư nguy" cũng là một thành ngữ... Do Thái. Israel có khi lại tính khác, với những hậu quả bất lường! Và nhìn về dài, khi cả Hoa Kỳ lẫn Âu Châu đều đang tiết giảm ngân sách quốc phòng thì các nước đang lên đều ráo riết thi đua võ trang. Đấy là điều kiện khách quan cho những biến cố bất ngờ nháng lửa.

Với bản luân vũ Iran này, Hoa Kỳ có thể tạm tránh được một cuộc chiến. Cho đến ngày Saudi Arabia cũng sẽ trang bị võ khí hạch tâm... Nói vắn tắt: Hoa Kỳ không muốn chiến tranh Iran bùng nổ, nhưng có khi vẫn phải chọn lựa giải pháp quân sự, miễn là sau cuộc bầu cử tổng thống.

Các Tổng thống Dân Chủ thường e ngại chiến tranh, nhưng cũng vẫn là người khai chiến nhiều hơn các Tổng thống Cộng Hoà. Và Chính quyền Israel hiểu ra điều ấy.[NXN]