PETER BERGEN
NGUYỄN MINH TÂM trích dịch
Kỳ 1
Peter Bergen là ký giả tây phương đầu tiên được vào xem căn biệt thự nơi Osama bin Laden cư ngụ ở tỉnh Abbotttabad,Pakistan. Ông nghiên cứu hơn 6,000 tài liệu của tình báo Mỹ, và Pakistan để viết nên cuốn sách: “Manhunt: The Ten-Year Search for Bin Laden from 9/11 to Abbottabad.”- “Cuộc săn bắt con mồi: Quá trình 10 năm lùng bắt Bin Laden từ vụ khủng bố 9/11 đến tỉnh Abbottabad.”. Chúng tôi xin trích dịch bài tóm lược cuốn sách trên báo TIME ngày 7 tháng Năm 2012.
Sáng sớm ngày 2 tháng Năm, năm 2011, căn nhà nơi Osama Bin Laden cư ngụ đột nhiên sáng rực lên, kèm theo là những tiếng nổ kinh hồn. Cô bé Maryam, 20 tuổi, con gái của Bin Laden chạy vội lên phòng ngủ của cha ở trên tầng lầu cao nhất để hỏi xem chuyện gì đang xảy ra. Hắn chỉ vắn tắt nói với con gái: “Đi xuống dưới nhà, vào phòng ngủ đi con. Đừng bật đèn lên con nhé.”
Hắn không cần phải dặn dò đứa con gái, vô ích. Một người nào đó đã thận trọng cúp điện cả khu vực trong xóm. Do đó, toán biệt kích Ngưởi Nhái của Hải Quân Hoa Kỳ có thể xông vào tấn công chớp nhóang căn biệt thự của bin Laden ở tỉnh Abbottabad, Pakistan. Đêm hôm đó lại là một đêm không có trăng, một điều kiện thuận lợi cho hoạt động của toán biệt kích. Thực ra, chỉ thị của Bin Laden nói với bà vợ trẻ Amal, mới là lời nói sau cùng của hắn.
Năm mươi sáu giờ trước đó, bên đầu bên kia của trái đất, Tổng Thống Hoa Kỳ đã lấy quyết định quan trọng sau nhiều tháng cân nhắc, thảo luận kỹ càng đủ mọi góc cạnh của vấn đề. Ông nói với Cố Vấn An Ninh Quốc Gia: “It’s a go”, “Hãy cho làm theo kế hoạch đề nghị đi.” Từ Afghanistan ở kế bên, một tiểu đội gồm những chiến sĩ cảm tử tinh nhuệ được đưa lên trực thăng, bay thật nhanh và thấp, xuyên qua các rặng núi trùng điệp, trước khi hạ cánh bao vây căn biệt thự để giữ an toàn trong lúc ra tay hành động. Họ dùng thuốc nổ phá tung cổng sắt khoá chặt. Rồi ba người lính biệt kích xông thẳng lên trên lầu.
Cuộc chiến đấu tốn nhiều xương máu của Bin Laden chống lại Hoa Kỳ và đồng minh sắp đến hồi kết thúc. Cuộc sống và cái chết của Bin Laden ở tỉnh Abbottabad được ký giả Peter Bergen mô tả lại trên trang sách cho thấy những nghịch lý trong cuộc sống của tên lãnh tụ khủng bố kỳ lạ này. Ông Peter Bergen đã phỏng vấn nhiều viên chức Hoa Kỳ, các điều tra viên Pakistan, và nghiên cứu nhiều bài viết của Bin Laden chưa hề được công bố. Ông là ký giả Tây phương duy nhất có may mắn được vào xem xét tường tận căn biệt thự của Bin Laden trước khi toà nhà này bị chính phủ Pakistan cho kéo sập, san thành bình điạ.
Tầng lầu thứ ba
xây thêm ngoài giấy phép qui định
CĂN BIỆT THỰ LÀ MỘT NƠI LÝ TƯỞNG để nghỉ hưu thoải mái, và kín đáo. Nằm soai soải trên sườn đồi là những căn nhà xinh xắn, bao quanh bằng những ngọn núi nhỏ, tỉnh Abbottabad giống như một thành phố ở Thụy sĩ, nằm phía bắc Pakistan, với số dân khoảng nửa triệu người, trên triển đồi ở cao độ 4,000 feet, ngay dưới chân dẫy núi Hy Mã Lạp Sơn. Với ưu điểm về khí hậu mát mẻ về mùa hè, và hầu như không có tội phạm xảy ra. Vì thế, tỉnh Abbottabad trở thành điạ điểm nghỉ mát được ưa thích của nhiều gia đình công chức, và sĩ quan cao cấp. Mùa nghỉ hè bắt đầu từ tháng Sáu, nhiểu gia đình muốn trốn cái nắng như thiêu đốt của vùng đồng bằng Pakistan lên đây để nghỉ mát. Thành phố còn có những sân cù (golf) đẹp nhất Pakistan. Khí hậu ở đây trong lành, êm ả, dễ chịu hơn so với những thành phố bụi bậm, náo nhiệt khác của Pakistan.
Chính cái điạ điểm khí hậu trong lành, yên tĩnh của tỉnh Abbottabad khiến cho Bin Laden đã chọn nơi này làm chốn dung thân sau gần nửa thập niên trốn tránh ở nhiều nơi khác, kể từ sau thắng lợi của y là vụ khủng bố 9/11. Mãi cho đến mùa Xuân năm 2011, tên thủ lãnh khủng bố vẫn còn sống ở khu xóm Bilai Town gần căn biệt thự hiện nay. Giữa những căn biêt thự có cổng ra vào sơn mầu trắng có cửa hàng bán rau, hoa qủa. Quang cảnh điạ hình ở đây thật là êm đềm, tươi mát, một nơi để sống dễ chịu. Bắt đầu từ năm 2005, căn biệt thự dành cho Bin Laden ở được xây lên từ một bãi đất trống. Trong lúc xây căn biệt thự này, tầng lầu thứ ba được cất thêm không có trong hoạ đồ xin giấy phép. Có lẽ đây là một thông lệ vẫn hay dùng để ăn gian bớt tiển thuế thổ trạch. Ngoài ra, còn một lý do thầm kín khác, là người ta muốn giữ bí mật vể tẩng lầu thứ ba này. Vâng, đó là tầng lầu chỉ dành riêng cho Bin Laden và Amal, cô vợ trẻ nhất người Yemen, được Bin Laden sủng ái.
Tầng thứ ba này hơi khác những lầu khác. Chỉ có một bề tường là có cửa sổ, ba bề tường kia không có cửa sổ. Và những cửa sổ đó dùng loại kính đục, ở ngoài không thể nhìn vào bên trong được. Trong năm cửa sổ, có bốn cái ở cao hơn tầm mắt người ngoài đường. Một khoảng sân thượng nhỏ được nới ra ngoài, kế đến là bức tường cao 7 feet (hơn 2 mét) để ngăn cản tầm nhìn của người ngoài đường, dù cho người đó cao cỡ Bin Laden. Hắn ta cao tới 6 feet 4inch, tức hơn 1m 85. Quần áo y thường mặc hàng ngày là chiếc áo thụng dài màu nhạt, khoác thêm một tấm áo vest mầu đậm, và đội chiếc mũ mỏng ôm sát đầu, dùng để cầu kinh. Trong suốt năm năm sống tại đây, Bin Laden ít khi ra khỏi tầng ba và tầng hai của căn biệt thự. Khi bước ra ngoài, thường là y chỉ đi tản bộ trong mảnh vườn sau nhà. Mảnh vườn này là nơi trồng rau, và nuôi gà, cung cấp thức ăn tươi cho gia đình. Một tấm bạt bằng nhựa rẻ tiền được dùng để che chở cho người đi bộ trong vườn không bị vệ tinh dò thám của Mỹ từ trên trời trông thấy.
Một người vốn quen sống ngoài trời như Bin Laden, chắc phải cảm thấy tù túng với cuộc sống như vậy. Nhưng bù lại, điạ điểm này có nhiều vị thế tốt để che chở cho y. Trước hết là hắn có thể thoát khỏi sự theo dõi bằng máy bay gián điệp của Mỹ. Lúc sau này, rất nhiều phụ tá thân tín của Bin Laden đã bị máy bay gián điệp (drone) của Mỹ tiêu diệt. Bọn chúng là thành phần ưu tú, chủ chốt của tổ chức al-Qaeda. Chúng vẫn sống lẩn trốn trong các bộ lạc ở vùng rừng núi cao, cách Pakistan khoảng 200 dậm về phía tây. Ngoài ra, sống trong căn biệt thự này, Bin Laden được sống chung với ba bà vợ, và một đám đông con cháu của y.
Bin Laden có nhiều vợ, trẻ nhất là cô Amal 29 tuổi, và già nhất là bà Khairiah, 62 tuổi. Bà già này mới tái xuất hiện chung với Bin Laden lúc gần đây. Bà tỏ ra sung sướng được đoàn tụ với Bin Laden. Hắn lấy bà vào năm 1985, lúc hắn mới 28 tuổi, và bà ta 35 tuổi. Trước khi lập gia đình, bà Khairiah là một người sống tự lập. Bà có nghề chuyên môn. Bà là giáo viên dạy trẻ câm điếc. Ngoài ra, bà còn có bằng Tiến sĩ, và bà thường hay khoe với mọi người về gốc gác khá giả của gia đình bà. Nghe đâu bà thuộc dòng dõi của ngài Tiên tri Muhammad.
Sau khi chế độ Taliban ở Afghanistan bị lật đổ vào năm 2001, bà Khairiah phải rời khỏi Afghanistan sang sống ở bên Iran cùng với những đứa con bà có với Bin Laden. Trong nhiều năm, bà và những đưá con đem theo phải sống trong hoàn cảnh bị giam lỏng ở thủ đô Teheran. Đến mùa hè nóng như thiêu đốt của năm 2010, bà Khairiah đã tìm cách thoát khỏi Teheran, và đi đến tỉnh Bắc Waziristan, một bộ lạc trên vùng núi Pakistan, cách thủ đô Teheran 1,500 dậm về phía đông. Chuyến đi này thật là gian khổ, bà phải vượt qua nhiều rặng núi hiểm trở, và những vùng sa mạc nóng nhất thế giới. Cuối cùng bà về được Abbottabad để sống gần với chồng.
Một bà vợ lớn tuổi khác của Bin Laden, cùng sống chung trong căn biệt thự này là bà Siham bin Abdul bin Husayn. Bà Siham 54 tuổi, có bằng Tiến sĩ văn phạm Koran. Bà từng sống chung với Bin Laden ở Sudan hồi thập niên 1990. Là một thi sĩ, và có tài về văn chương, bà thường phụ trách việc sửa chữa những bài viết của Bin Laden.
Trước khi xảy ra vụ khủng bố 9/11, Bin Laden lấy thêm một cô vợ trẻ tên là Amal. Khi lấy cô ta, Bin Laden đã 43 tuổi, và cô là một thiếu nữ 17 tuổi. Sự cách biệt tuổi tác 26 năm không làm cho đôi vợ chồng sống kém hạnh phúc. Amal có với Bin Laden năm đưá con, trong đó có hai đưá đang sống với hai vợ chồng trong biệt thự ở Abbottabad.
Có lẽ cuộc sống đa thê với ba bà vợ là nguồn an ủi duy nhất cho Bin Laden. Hắn thành thật tin rằng sống đa thê, đẻ nhiều con là một trách nhiệm tôn giáo hắn phải làm. Trong những câu chuyện với đám bạn đàn ông thân, hắn thường đem lời dậy của Đấng Tiên Tri Muhammad nói: “Nên lấy vợ và đẻ nhiều con, làm như thế, bạn sẽ làm tăng dân số theo Hồi Giáo.” Hắn còn nói đuà với một số bạn bè khác: “Tôi không hiểu sao người ta có thể lấy một vợ. Phải lấy bốn vợ mình mới sống trọn vẹn cái thú làm chú rể của thằng đàn ông.” (Hình như đây là câu nói đuà duy nhất của Bin Laden, hắn ít khi nào nói bông đuà diễu cợt). Muốn có đời sống tình dục cương cường như một chú rể mới cưới vợ, Bin Laden dùng loại nước cốt thảo mộc Avena - một loại thuốc cường dương tương tự như Viagra, lấy từ yến mạch (wild oats). Người ta tìm thấy loại nước cốt Avena trong biệt thự của Bin Laden.
Cuộc sống trong cơ ngơi của Bin Laden không mấy gì xa hoa, sang trọng, nếu không nói là đơn sơ, nghèo nàn. Nhưng đối với cô Amal, cuộc sống ở đây quá tốt, tốt gấp vạn lần so với hồi cô còn ở trong ngôi làng nghèo khó, miền quê nước Yemen. Muốn lấy thịt để ăn, cả gia đình Bin Laden gồm hơn một chục nhân mạng ăn thịt hai con dê một tuần. Người ta làm thịt dê ngay trong vườn sau của dinh cơ. Sữa thì lấy từ mấy con bò nuôi trong chuồng, ngoài sân sau. Khoảng hơn 100 con gà được nuôi để lấy trứng. Mật ong và rau qủa cũng lấy từ căn vườn trồng trọt tự túc để ăn dần. Thỉnh thoảng, họ mới mua đồ hộp ở tiệm tạm hoá gần nhà, như dầu olive hiệu Sasso, và luá mạch hiệu Quaker Oats.
Bên trong biệt thự, phòng ốc chỉ sơn một mầu nhạt trơ trụi, và không một bức tranh nào được treo trên tường theo đúng tinh thần tôn giáo chính thống của Bin Laden. Không có máy lạnh để dùng vào mùa hè. Mùa đông chỉ có cái lò sưởi thô sơ chạy bằng hơi gas . Mùa hè ở đây nóng lắm, nhiệt độ thường là trên 100 độ F. Muà đông có tuyết. Trang bị cho căn nhà của Bin Laden hết sức thô sơ, do đó, chi phí về gas điện rất ít, chỉ tốn khoảng chừng $50 đô la mỗi tháng. Giường ngủ trong nhà đóng bằng loại gỗ ván rẻ tiến, giống như loại giường cho người ở tạm, hơn là sống lâu dài tại đây.
Với cô vợ trẻ nhẫn nhịn, và bà vợ già nghiêm khắc, tôn ty trật tự trong gia đình do bà vợ cả Khairiah chỉ huy. Ít khi có chuyện cãi vã giữa những bà vợ của Bin Laden. Tất cả các bà vợ đều chấp nhận tình trạng đa thê của ông chồng, họ tin rằng Thượng Đế đã sắp xếp như vậy. Mỗi bà vợ có một khoảng không gian, phần hộ riêng để sống, có nhà bếp riêng để nấu ăn. Khói của nhà bếp được thải ra ngoài bằng ống sắt thô sơ. Tầng lầu ba dành riêng cho một mình cô Amal ở với Bin Laden. Trong lúc hai tầng dưới dành cho hai bà vợ già.
Ngoài ra, còn phải kể đến người cận vệ thân tín, đóng vai trò giao liên của Bin Laden cũng sống trong dinh cơ này. Tên của người vệ sĩ là Abu Ahmed al-Kuwaiti (thường được gọi tắt là Kuwaiti). Người giao liên sống với em trai, và vợ con của họ trong căn nhà nhỏ ở phía trước, rất thiếu thốn. Mỗi tháng Bin Laden chu cấp cho Kuwaiti và em trai y một số tiền là 12,000 rupees, khoảng hơn $100 đô la. Điều này cho thấy tiền bạc trong ngân qũi của tổ chức al-Qaeda đã cạn kiệt lắm rồi.
Căn nhà phía trước dành cho Kuwaiti và gia đình y ở nhỏ xíu và sơ sài lắm. Một bức tường cao hơn hai thước ngăn căn nhà nhỏ với căn biệt thự của Bin Laden. Bà Mariam, vợ cùa Kuwaiti ít khi bước vào nhà của Bin Laden, trừ phi phải vào trong để dọn dẹp, chùi rửa căn biệt thự cho gia đình Bin Laden. Có một lần duy nhất bà Mariam trông thoáng thấy người đàn ông lạ, nói tiếng Ả rập sống trong căn biệt thự. Chồng của bà Mariam đã dặn bà từ lâu là có một người lạ sống ở đó, và cấm bà không được nói với bất cứ một ai về người lạ này. Bin Laden đã phải sống lén lút, dấu kín tông tích của mình ngay cả đối với những người sống trong dinh cơ của y.
Trên tầng lầu cao nhất, Bin Laden sống qua ngày với cô vợ trẻ Amal. Trần nhà phòng ngủ của hắn có vẻ hơi thấp so với dáng người cao quá khổ của Bin Laden. Một phòng tắm nhỏ xíu đặt ở góc phòng ngủ, lát gạch màu xanh lá cây trên tường, nhưng dưới nền không được lát gạch. Bàn cầu đi vệ sinh rất thô sơ, loại ngồi bệt sát xuống đất, bằng hai bàn chân. Mỗi khi đi vệ sinh là phân trôi tuột xuống cái lỗ nhỏ. Phòng tắm được che bằng miếng nhựa plastic rẻ tiền. Trong phòng tắm, Bin Laden thường xuyên phải dùng thuốc nhuộm tóc “Just for Men” để nhuộm bộ râu bạc trắng của y, giúp y trông còn tráng kiện trẻ trung. Hắn ở lứa tuổi trên sáu mươi, râu bạc, trông già yếu lắm. Kế bên phòng ngủ là một nhà bếp nhỏ, kích thước chỉ bằng một phòng treo quần áo. Bước qua một hành lang nhỏ là phòng đọc sách của Bin Laden. Nơi đây hắn bầy những cuốn sách trên kệ làm bằng gỗ thô sơ, và hắn dùng phần lớn thời giờ để ngồi trước computer làm việc. Hắn hay soạn thảo những bản chỉ thị dài lê thê để người giao liên đem giao cho các phụ tá thân tín.
Hắn không ngờ rằng nhiều văn thư, chỉ thị hắn viết ra lại lọt vào tay CIA. Một văn thư Bin Laden khuyên các nhóm tham gia cuộc thánh chiến chớ nên dùng một bí danh để ám chỉ al-Qeada. Ngày 7 tháng Tám, hắn viết cho một tay lãnh tụ hung tợn của nhóm phiến quân ở Somalia, tên là al-Shabab, không nên tự nhận mình là thành viên trong al-Qaeda. Bởi vì làm như thế sẽ không nhận được sự giúp đỡ về tài chánh của nhiều người Ả rập giầu có, lại còn lôi cuốn sự chú ý của kẻ thù.
Tháng 10 năm 2010, Bin Laden viết một văn thư dài 48 trang gửi cho các phụ tá ngoài chiến trường. Theo hắn, sau khi duyệt xét, và thăm dò dư luận về tình hình chiến đấu của phong trào thánh chiến Hồi Giáo, hắn nhận thấy năm 2010 là năm gây nhiều thất bại lớn cho Mỹ ở Afghanistan, và đó là xu hướng tốt, sẽ khiến cho Mỹ ngày càng lún sâu thêm vào tình trạng ngân sách thâm thủng. Nhưng đồng thời Bin Laden cũng bầy tỏ mối lo ngại là vùng an toàn khu Waziristan của al-Qaeda, một bộ lạc nhỏ thuộc lãnh thổ Pakistan lúc gần đây bị máy bay gián điệp drone của Mỹ ném bom dữ dội. Bin Laden viết rõ: “Tôi nghe nói là máy bay của giặc Mỹ làm cho nhiều anh em chúng ta phải bỏ chạy tứ tán.”
Bin Laden cũng bầy tỏ mối lo ngại về đứa con trai 20 tuổi của y tên là Hamza. Trong năm 2010, thằng bé phải bỏ chạy, trốn tránh từ bộ lạc này sang bộ lạc khác. Hắn viết rõ: “Các đồng chí phải nhắn tin cho cháu Hamza biết ý kiến của tôi là cháu nên ra khỏi vùng Waziristan…… Nó chỉ nên ra đi khi biết chắc trên trời không có mây dầy đặc, ám chỉ có máy bay theo dõi..” Trong lúc lớn tiếng kêu gọi đám thanh niên trẻ tham gia vào cuộc thánh chiến, thì hắn lại viết thư riêng nhắn con trai của mình nên trốn đi, đến ẩn mình trong nước Qatar, một vương quốc Ả Rập nhỏ bé.
Bin Laden cũng viết thư nhắc nhở các phụ tá của y “liên lạc với nhau bằng thư viết tay, không nên dùng điện thoại, hay Internet. Vì thế, nhiều khi hắn phải đợi chờ cả hai hay ba tháng mới nhận được thư hồi âm của các cộng sự viên. Điều này làm cho việc điều hành tổ chức al-Qaeda không còn hữu hiệu nữa.
Bin Laden luôn luôn tìm cách phác họa kế hoạch hành động để gây sự chú ý của giới truyền thông. Hắn ra chỉ thị cho đàn em trong tổ chức: “Nhân dịp kỷ niệm 10 năm ngày tấn công 9/11 sắp tới. Đây là một ngày rất quan trọng, chúng ta nên bắt đầu chuẩn bị làm việc gì để đánh dấu ngày quan trọng này. Các đồng chí hãy gửi về cho tôi những đề nghị cụ thể.” Hắn đề nghị đồng chí của hắn nên tiếp xúc với hệ thống truyền hình Jareera bộ phận nói tiếng Anh, cũng như bộ phận nói tiếng Ả Rập. Ngoài ra, hắn cũng muốn được tung tin trên đài truyền hình Mỹ. Hắn viết: “Chúng ta cũng nên tiếp xúc với một hệ thống truyển hình Mỹ, thân thiết với chúng ta, và không có thành kiến, ví dụ như hệ thống CBS.”
Cho đến phút cuối, Bin Laden vẫn cố gắng tìm cách phóng ra một cuộc tấn công qui mô vào Hoa Kỳ. Hắn hối thúc một tay đàn em: “Thật là hay nếu đồng chí có thể chỉ định một người anh em đủ khả năng thực hiện một chiến dịch lớn đánh vào Hoa Kỳ. Hay nhất là đồng chí chọn ra vài anh em, không quá 10 người, rồi gửi họ đến nước sinh quán của họ để học lái máy bay. Không nên cho họ biết về nhau liên quan đến lớp huấn luyện lái máy bay.
Đáng sợ nhất là chính Bin Laden đã phiền trách tên Faisal Shahzad, một người gốc Pakistan, theo Taliban, mang quốc tịch Mỹ. Tên này lãnh công tác làm nổ tung chiếc xe SUV ở Time Square, New York, vào ngày 1 tháng 5 năm 2010. Tên khủng bố về sau ân hận đã phản bội lời thề khi xin vào quốc tịch. Y nói: “Người Hồi Giáo không nên phản bội lời thề mình khi đã hứa, và ký tên vào thỏa ước.” Lời than của hắn khiến cho việc tuyển công dân Mỹ đi làm công tác khủng bố là điều đáng tiếc. Vì vậy, mọi cố gắng tấn công vào Hoa Kỳ, hay các nước Tây phương trở nên khó khăn hơn. Đã thế, chính tay phụ tá số một của Bin Laden, tên Ayman al-Zawahiri còn viết thư phản bác ý kiến của Bin Laden. Y nói Bin Laden cần phải nhận thức tình hình sát thực tế hơn. Tấn công lính Mỹ ở Afghanistan dễ hơn là tấn công thường dân trên lãnh thổ Hoa Kỳ.
Thực vậy, kể từ mùa xuân năm ngoái, Bin Laden và đồng bọn không thể tung ra một cuộc tấn công khủng bố nào thành công tại các nước Tây phương. Lần sau cùng xảy ra vào ngày 7 tháng 7 năm 2005, chúng đặt bom phá hoại hệ thống giao thông ở Luân đôn. Dĩ nhiên, kể từ sau thắng lợi ngày 11 tháng 9 năm 2001, tổ chức al-Qaeda chưa làm thêm được một cuộc tấn công nào thành công ở Hoa Kỳ cả. – Còn một kỳ nữa
